زانو مفصلی بسیار قوی و پرکار در بدن ماست و این امر باعث شده که این مفصل بسیار مستعد صدمه و آسیب باشد. زانودرد و آسیبها در افراد مختلف، مخصوصاً افراد فعال و ورزشکاران، بسیار رایج هستند. هایپر اکستنشن زانو نوعی آسیب به زانو است که در اثر خم شدن بیش از حد زانو به عقب ایجاد میشود. پزشک اغلب میتواند این آسیب دردناک را به راحتی تشخیص داده و درمان کند.
عقبرفتگی زانو چیست؟
عقبرفتگی زانو (ژنو رکرواتوم) یک ناهنجاری و دفورمیتی در زانو است. در این حالت، زانو به دلیل هایپراکستنشن مفصل تیبیوفمورال به عقب انحنا میکند و زانو به طور غیرطبیعی بهسمت عقب کشیده میشود. این حالت به عنوان هایپراکستنشن زانو و یا زانوی عقبرفته نیز شناخته میشود و میزان عقبرفتگی زانو میتواند خفیف، متوسط یا شدید باشد.
دامنه حرکت طبیعی زانو در بزرگسالان بین 0 تا 135 درجه است. عقبرفتگی زانو به وضعیتی گفته میشود که زانو بیش از 5 درجه به طرف عقب کشیده شود (ممکن است با اعلام عقبرفتگی زانو به مقدار کمتر از 5 درجه نیز استفاده شود، در این حالت منظور این است که زانو بیشتر از 0 درجه به عقب انحنا میکند). عقبرفتگی زانو ممکن است باعث درد زانو، الگوی راه رفتن با زانوی بیرون زده و کاهش کنترل حسی و حرکتی زانو شود. این مشکل میتواند در اثر عوامل مادرزادی و یا اکتسابی رخ دهد.
عقبرفتگی مادرزادی زانو از زمان تولد قابل تشخیص است. این مشکل ممکن است بهتنهایی رخ دهد یا همراه با آنومالیهای موسکولواسکولار (عضلانی-اسکلتی) دیگر باشد و یا بخشی از یک سندرم باشد. عقبرفتگی زانو ممکن است به دلیل وضعیت بریچ جنینی و یا الیگوهیدرامینوز رخ دهد.
انواع عقبرفتگی زانو
سه نوع عقبرفتگی زانو داریم:
- عقبرفتگی تغییر شکل چرخشی خارجی زانو به شکل بالا بودن پاشنه پا و خمیدگی پنجه پا به داخل و حالت اکوئینوواروس (کلابفوت) در زمان راه رفتن میشود.
- عقب رفتگی تغییر شکل چرخشی داخلی زانو زمانی رخ میدهد که پنجه پا به سمت خارج منحرف میشود و بیمار را مجبور خواهد کرد زانویش را بیش از حد بکشد.
- عقبرفتگی تغییر شکل غیر چرخشی زانو که در آن زانو انحراف دارد اما مچ پا و قوزک پا طبیعی هستند.
علائم عقبرفتگی زانو
بیثباتی زانو
بعد از آسیب هایپراکستنشن به زانو ممکن است متوجه بیثباتی مفصل زانو شوید. بسیاری از افراد میگویند که در حین راه رفتن زانویشان خالی میکند یا در هنگام ایستادن روی یک پا مشکل دارند.
درد
بعد از عقبزدگی زانو ممکن است مفصل زانو درد داشته باشد. این درد میتواند خفیف یا شدید بوده و معمولاً وقتی که رباطها یا ساختارهای دیگر پاره شوند یا آسیب ببینند بیشتر خواهد شد. درد به صورت درد مبهم خفیف یا درد تیر کشنده در پشت زانو و یا درد نیشگونمانندی در جلوی مفصل زانو است.
کاهش تحرک
ممکن است بعد از آسیب هایپراکستنشن نتوانید پایتان را خم و راست کنید. این مشکل میتواند به دلیل تورم در اطراف زانو که باعث محدود شدن حرکت آن میشود یا آسیب به بخشهای داخلی مانند: ACL، PCL، رباط پاپلیتیل یا مینیسک باشد.
تورم و کبودی
ممکن است بعد از آسیب متوجه تورم و کبودی بدون تأخیر یا با تأخیر زانو و نواحی اطراف آن شوید. این مشکل میتواند خفیف و یا شدید باشد زیرا به واکنش بدن نسبت به آسیب بافتها بستگی دارد.
عقبرفتگی زانو در کودکان
عقبرفتگی زانو میتواند منجر به آسیب رباطها، غضروفها و سایر ساختارهای زانو شود. در کودکان، به دلیل استخوانهای نسبتاً نرم تر و در حال رشد بودن، عقبرفتگی زانو ممکن است باعث بیرونزدگی قسمتی از استخوان از استخوان اصلی شود زیرا در هنگام کشش بیش از حد رباطها، استخوانها ممکن است به سمت عقب بیرون زده شوند.
در صورتی که آسیب زانو به حدی شدید است که باعث تورم، درد یا ناپایداری زانو شده است، باید به طور فوری به پزشک مراجعه کنید. در صورتی که نیاز به درمان جراحی نباشد، ممکن است فیزیوتراپی برای بازیابی قدرت و استحکام پا مورد نیاز باشد.
دلایل عقبرفتگی زانو
ممکن است عوامل زیر باعث این ناهنجاری شوند:
- سستی رباطهای زانو
- ضعف عضلانی
- عضلهی بایسپس فموریس
- عضلات اکستنسور ران
- عضلهی گاستروکنمیوس
- ضعف عضلهی پاپلیتوس
- کجی تیبیا و فمور مانند حالتی که در مالونیون رخ میدهد.
- بیثباتی مفصل زانو به دلیل آسیب به رباطها و کپسولهای مفصل
- نقص در پروپریوسپشن مفصل
- اختلاف طول پاها
درمانهای عقبرفتگی زانو
درمان عقبرفتگی زانو بسته به ماهیت و شدت آسیب متفاوت خواهد بود و از حرکات اصلاحی گرفته تا درمان کامل را شامل میشود و معمولاً درمان این مشکل ساده است (اگرچه ممکن است زمانبر باشد)؛ در برخی موارد این مشکل شدیدتر بوده و درمانهای تهاجمیتر مانند جراحی لازم دارد.
درمانهای پزشکی عقبرفتگی زانو
روش درمان عقبرفتگی زانو به شدت این مشکل بستگی دارد. اگر علائمتان خفیف هستند و آسیبی به ساختارهای داخلی زانو نمیزنند، میتوانید مشکل عقبرفتگی زانو را با روشهای زیر در خانه درمان کنید:
- استراحت: از فعالیتی که باعث آسیب شده اجتناب کنید. در زمان بهبود از زانویتان زیاد استفاده نکنید.
- یخ: 4 بار در روز و هر بار به مدت 15 دقیقه روی زانویتان کمپرس یخ قرار دهید.
- فشار: برای کاهش تورم میتوانید زانویتان را با باند کشی باندپیچی کنید.
- بالا گرفتن: هر چقدر که میتوانید و امکان دارد پا و زانویتان را بالاتر از سطح قلبتان قرار دهید.
داروهای NSAID مانند آسپرین یا ایبوپروفن، میتوانند درد و التهاب را کاهش دهند. قبل از مصرف داروهای NSAID بیش از 10 روز، با پزشکتان مشورت کنید. ممکن است پزشکتان به منظور افزایش قدرت و انعطافپذیری عضلات زانو برای جلوگیری از آسیبهای بعدی، ورزشهایی را پیشنهاد دهد.
در کل، کمی درد و تورم بعد از جراحی هم باقی خواهد ماند؛ این مشکل بیشتر زمانی رخ میدهد که آسیبهای دیگر زانو مانند پارگی غضروف همراه با عقبرفتگی زانو رخ داده باشد.
گاهی اوقات حرکت زانو بعد از جراحی نتایج خوبی خواهد داشت. دلیل این امر این است که تاندونی که جایگزین غضروف پاره شده است، به مرور زمان کش خواهد آمد. در جراحی خطر عفونت، خشکی طولانیمدت زانو و لخته خون در پا هم وجود دارد.
ورزش برای عقبرفتگی زانو
در اینجا ورزشهای مختلفی که افراد مبتلا به آسیب عقبرفتگی زانو میتوانند انجام دهند آورده شده است. هدف این ورزشها بهبود دامنه حرکت و افزایش قدرت است. فرد باید درباره ورزشها با پزشک یا فیزیوتراپیست مشورت کند.
برخی از ورزشهایی که فرد میتواند انجام دهد عبارتند از:
- شنا
- کشش ملایم همسترینگ
- دوچرخه ثابت
- بالا آوردن صاف پا
- والسیت
- استپآپ جانبی
- کوآد ست: تقویت عضلات چهارسر (عضلات ران) با انقباض، نگه داشتن این حالت و رها سازی عضلات، اگر دراز کشیدهاید حولهی لوله شدهای را زیر زانوها قرار دهید.
ورزشهایی که فرد در دوران نقاهت عقبرفتگی زانو انجام میدهد باید ابتدا ملایم باشند و به تدریج و با بهتر شدن و قویتر شدن زانو دشوارتر شوند.
مدت زمان لازم برای نقاهت عقبرفتگی زانو
مدت زمانی که طول میکشد تا بهبود پیدا کنید به شدت عقبرفتگی زانو و آسیبهای دیگری که دیدهاید بستگی دارد. اگر عقبرفتگی زانو باعث آسیب به ساختارهای داخلی زانو نشده و نیازی به جراحی ندارید، دوران نقاهت شما چند هفته یا یک ماه طول خواهد کشید. اگر جراحی لازم داشته باشید، ممکن است چند ماه طول بکشد تا بتوانید همه فعالیتهای عادی خود را از سر گیرید. بنابراین درباره طول دوران نقاهت خود با پزشک یا جراحتان صحبت کنید.
نتیجهگیری
اگرچه عقبرفتگی زانو به طور کلی به دلیل درمانپذیری آن معمولاً مشکلی بزرگ نیست، اما باید به اهمیت مراجعه به پزشک توجه کنید. پزشک میتواند به شما دستورالعملهای لازم را ارائه دهد و برنامه درمانی مناسب برای بهبود کامل شما را فراهم کند. عقبرفتگی زانو میتواند به دلایل متنوعی رخ دهد، اما مهمترین علت آن آسیبهای ورزشی در ورزشکاران است. این مشکل قابل بازگشت و قابل درمان است و احتمال بهبودی کامل بسیار بالا است. با مراجعه به پزشک، میتوانید راهحلی برای مشکلتان پیدا کنید و از رژیم درمانی که برایتان تجویز میشود، با دقت پیروی کنید.
سؤالات متداول
عقبرفتگی زانو چیست؟
عقبرفتگی زانو به حالتی اطلاق میشود که زانوی فرد بیش از حد کشیده شود. هایپراکستنشن زانو میتواند دلایل مختلفی داشته باشد؛ این دلایل عبارتند از: ضعف عضلانی، مخصوصاً عضلات بالای ران (چهارسر)، آسیب، یا شکل استخوانهای زانوی فرد.
در صورت ابتلا به عقبرفتگی زانو چه انتظاراتی داشته باشم؟
میتوانید منتظر بهبودی کامل بعد از عقبرفتگی زانو باشید. این آسیب موقتی است و تأثیر طولانیمدتی بر سلامت شما یا پرداختن به ورزش مورد علاقهتان ندارد. اگر آسیب شدیدی ببینید که نیازمند جراحی باشد، باید حداقل چندین ماه از ورزشی که باعث عقبرفتگی زانو شده اجتناب کنید.
چه وقت باید به پزشک مراجعه کنم؟
در صورت بروز علائمی مانند درد و تورمی که بعد از چند روز بدتر میشود یا در صورتی که نتوانید زانویتان را مانند قبل حرکت دهید، به پزشک مراجعه کنید.
چگونه میتوانم از عقبرفتگی زانو جلوگیری کنم؟
در اینجا به مواردی برای جلوگیری از عقبرفتگی زانو اشاره شده است:
- استفاده از ابزار هوشمند حرکت
- استفاده از بریس زانو (زانوبند)
- انجام ورزشهای تقویتی
- گرم کردن قبل از ورزش
- صرف وقت برای سرد کردن بدن بعد از ورزش
آیا عقبرفتگی زانو ژنتیکی است؟
عقبرفتگی زانوی ژنتیکی (CGR) مشکل نادری در زمان تولد است. این مشکل همراه با ناهنجاریهای دیگر یا مشکلات مادرزادی مانند سندرم لارسن خواهد بود.
چه سؤالاتی باید از پزشکم بپرسم؟
- آیا آزمایشات تصویری لازم دارد؟
- آیا دچار پارگی رباط صلیبی ACL و PCL شدهام؟
- چه مدت باید استراحت کنم و از ورزش و فعالیتهای دیگر اجتناب کنم؟
- آیا جراحی لازم دارم؟
