اصفهان،شهرک سلامت اتوبان آقا بابایی،فاز دو طبقه اول

لوگو دکتر امیر مویدنیا

آناتومی زانو: ساختار مفصل زانو و اجزای آن

صفحه اصلی » مقالات » آناتومی زانو: ساختار مفصل زانو و اجزای آن
فهرست مطالب

مفصل زانو نوعی مفصل لولایی در بدن است که اجازه‌ی خم و راست شدن زانو را می‌دهد. این مفصل یکی از بزرگ‌ترین و پیچیده‌ترین مفاصل بدن بوده که از 4 استخوان و شبکه‌ی گسترده‌ای از رباط‌ها، تاندون‌ها، منیسک ها و عضلات تشکیل شده است. این مفصل محل اتصال استخوان‌های کشکک، ران و درشت نی بوده که در این مقاله به آناتومی، سطوح مفصلی، رباط‌ها و ساختارهای عصبی عروقی آن اشاره خواهیم کرد.

کاربردهای زانو


کاربردهای زانو

مفصل زانو با هدف انجام کارهای زیر ساخته شده است:

  • حمایت از بدن در موقعیت ایستاده بدون نیاز به کار کردن عضلات
  • کمک به نشستن و ایستادن
  • حفظ پایداری
  • ضربه گیری
  • چرخاندن پا
  • راه رفتن مؤثر
  • کمک به خم شدن بدن رو به جلو

استخوان‌های زانو


استخوان‌های زانو

مفصل زانو از دو سطح مفصلی تیبیوفمورال و پاتلوفمورال تشکیل شده است. این سطوح با غضروف‌های هیالنی پوشیده شده و در یک فضای مفصلی قرار گرفته‌اند.

  • تیبیوفمورال: کندیل های داخلی و خارجی استخوان ران (فمور) با کندیل های استخوان تیبیا (درشت نی) مفصل شده و بخشی از زانو که انتقال وزن را انجام می‌دهد را تشکیل می‌دهند.
  • پاتلوفمورال: بخش قدامی انتهای فمور با استخوان کشکک (پاتلا) مفصل شده و این اجازه را می‌دهد تا تاندون‌های عضله‌ی چهارسر ران (اکستنسور زانو) به طور مستقیم بر روی مفصل قرار گرفته و کارایی عضله بیشتر شود.

استخوان کشکک زانو با قرار گرفتن در داخل تاندون کوادریسپس فموریس، نقطه اتکایی را برای افزایش قدرت عضله ایجاد کرده و به عنوان ساختاری برای افزایش پایداری و کاهش فشار از روی کندیل های فمور عمل می‌کند.

غضروف زانو


غضروف زانو

محل اتصال استخوان‌ها در مفصل با غضروف پوشیده شده است: کف فمور، بالای تیبیا و پشت کشکک زانو. غضروف مفصلی ماده‌ای به شدت لغزنده، مستحکم و قابل انعطاف است. این غضروف برای رسیدن به دو هدف زیر طراحی شده است:

  • لغزیدن استخوان‌ها بر روی یکدیگر با خم و راست شدن زانو
  • ضربه گیری و جلوگیری از برخورد استخوان‌ها به یکدیگر به هنگام فعالیت (مثل راه رفتن)

منیسک های زانو


منیسک های زانو

منیسک های داخلی و خارجی دو ساختار غضروفی در زانو هستند که دو نقش زیر را بر عهده دارند:

  • عمیق کردن سطح مفصلی روی تیبیا و افزایش پایداری مفصل.
  • نقش ضربه گیری با افزایش سطح مفصلی و پخش بهتر ضربه.
  بیماری های زانو: علت و علائم بدشکلی زانو، درمان و ورزش مناسب زانو

منیسک ها غضروف‌هایی C شکل بوده که در دو انتهای خود به ناحیه‌ی اینترکندیلار تیبیا متصل شده‌اند. منیسک داخلی علاوه بر این به رباط جانبی تیبیا و کپسول مفصلی نیز متصل شده است. آسیب به رباط جانبی تیبیا معمولاً باعث پارگی منیسک داخلی می‌شود. منیسک خارجی کوچک‌تر بوده و اتصالات اضافی ندارد به همین دلیل حرکت پذیری بیشتری خواهد داشت.

بورس‌های زانو


بورس‌های زانو

بورس یک کیسه‌ی پر از مایع سینوویال است که در بین ساختارهای متحرک مفصل قرار گرفته و فرسایش بین آن‌ها را کاهش می‌دهد. 4 بورس در مفصل زانو قرار دارند:

  • بورس سوپراپاتلار: این بورس ادامه‌ی فضای سینوویال مفصل زانو بوده و بین کوادریسپس فموریس و فمور قرار گرفته است.
  • بورس پری پاتلار: این بورس بین اپکس کشکک زانو و پوست قرار گرفته است.
  • بورس اینفراپاتلار: این بورس دو بخش عمقی و سطحی داشته که بخش عمقی آن بین تیبیا و تاندون پاتلا و بخش سطحی آن بین تاندون پاتلا و پوست قرار گرفته است.
  • بورس سمی ممبرانوس: این بورس در خلف مفصل زانو و در بین عضله‌ی سمی ممبرانوس و سر داخلی عضله‌ی گاستروکنمیوس قرار گرفته است.

رباط‌های زانو


رباط‌های زانو

رباط‌های اصلی زانو عبارت‌اند از:

  • رباط پاتلار: ادامه‌ی تاندون کوادریسپس فموریس در دیستال استخوان کشکک که به توبروزیته ی تیبیا متصل می‌شود.
  • رباط‌های جانبی: این دو رباط حرکت لولایی زانو را پایدار کرده و از حرکت بیش از حد آن به طرفین جلوگیری می‌کنند.
    • رباط جانبی تیبیال (داخلی) یک رباط پهن و صاف بوده که در سطح داخلی مفصل دیده می‌شود. این رباط از یک طرف به اپیکندیل داخلی فمور و از طرف دیگر به کندیل داخلی تیبیا متصل می‌شود.
    • رباط جانبی فیبولار (خارجی) نازک‌تر و گرد تر بوده و از یک طرف به اپیکندیل خارجی فمور و از طرف دیگر به فرورفتگی سطح خارجی سر فیبولا (نازک نی) متصل می‌شود.
  • رباط‌های صلیبی: این دو رباط فمور و تیبیا را به یکدیگر متصل می‌کنند. این دو رباط از روی یکدیگر رد شده و به همین دلیل نام صلیبی به خود گرفته‌اند.
    • رباط صلیبی قدامی به ناحیه‌ی اینترکندیلار تیبیا در محل اتصال منیسک داخلی متصل می‌شود. سپس از خلف مفصل به طرف بالا رفته و در شیار اینترکندیلار به استخوان فمور متصل می‌شود. این رباط از دررفتگی قدامی زانو جلوگیری می‌کند.
    • رباط صلیبی خلفی به خلف ناحیه‌ی انترکندیلار تیبیا متصل شده و از قدام مفصل به طرف بالا رفته و به کندیل قدامی داخلی فمور متصل می‌شود. این رباط از دررفتگی خلفی زانو جلوگیری می‌کند.
  زانودرد بعلت آسیب مینیسک، مفصل، غضروف و رباط (درمان زانو درد)

تاندون‌های زانو


تاندون‌های زانو

این طناب‌های محکم، بافت نرم پایداری مفصل زانو را تأمین می‌کنند. این ساختارها شبیه به رباط بوده ولی به جای اتصال استخوان به استخوان، اتصالات استخوان به عضله را ایجاد می‌کنند. بزرگ‌ترین تاندون در زانو تاندون پاتلار بوده که استخوان کشکک را در بر گرفته و به عضله‌ی چهارسر ران متصل می‌شود.

کپسول مفصلی زانو


کپسول مفصلی یک کیسه‌ی غشایی است که مفصل زانو را احاطه کرده و با مایعی به نام مایع سینوویال پر شده است. این مایع نقش تغذیه و روانکاری مفصل را بر عهده دارد.

غشای سینوویال و مایع سینوویال زانو


غشای سینوویال و مایع سینوویال زانو

یک غشای نازک به نام غشای سینوویال مفصل زانو را در بر گرفته است. این غشا مایع سینوویال را تولید می‌کند. این مایع چسبناک باعث روانکاری فضای مفصلی شده و مواد مغذی را نیز در آن انتقال می‌دهد.

  • زمانی که زانو در حال استراحت است مایع سینوویال در داخل غضروف‌ها نگه داشته می‌شود همانند آب در داخل اسفنج.
  • زمانی که زانو خم شده یا بر روی آن وزن وارد می‌شود مایع سینوویال از غضروف‌ها خارج خواهد شد. بنابراین به منظور حفظ سلامت و روان بودن حرکات مفصل لازم است تا مفصل را حرکت دهید.

عضلات زانو


عضلات زانو

عضلات چهارسر و همسترینگ از نظر فنی عضوی از مفصل زانو نیستند ولی در اصل این عضلات وظیفه‌ی خم و راست کردن زانو را برعهده دارند. عضله‌ی چهارسر متشکل از 4 عضله بوده که مفصل زانو را صاف می‌کنند. عضله‌ی همسترینگ نیز متشکل از 3 عضله در پشت ران بوده که زانو را خم می‌کنند. عضلات سرینی باسن نیز برای موقعیت دادن به زانو اهمیت زیادی دارند.

حرکات زانو


حرکات زانو

مفصل زانو توانایی انجام 4 حرکت زیر را دارد:

  • اکستنشن یا صاف شدن: این حرکت توسط عضله‌ی چهارسر که تاندون آن به توبروزیته ی تیبیا متصل شده است انجام می‌شود.
  • فلکشن یا خم شدن: این حرکت توسط عضلات همسترینگ، گراسیلیس، سارتوریوس و پوپلیتئوس انجام می‌شود.
  • چرخش خارجی: این حرکت توسط بایسپس فموریس انجام می‌شود.
  • چرخش داخلی: این حرکت توسط 5 عضله‌ی سمی ممبرانوس، سمی تندینوزوس، گراسیلیس، سارتوریوس و پوپلیتئوس انجام می‌شود.
  زانودرد در زنان انواع زانودرد، درمان و روشهای پیشگیری

عارضه‌های شایع زانو


عارضه‌های شایع زانو

درد زانو، کاهش دامنه‌ی حرکتی و مشکلات عملکردی می‌توانند دلایل زیادی داشته باشند. از جمله:

  • آرتروز: آرتروز زمانی ایجاد می‌شود که غضروف مفصل زانو آسیب دیده و ملتهب شده باشد. آرتروز می‌تواند باعث تورم، درد و فعالیت دشوار شود.
  • آسیب رباط‌ها: برخی از شایع‌ترین آسیب‌های ورزشی زانو، آسیب رباط‌ها هستند. شایع‌ترین رباط‌های آسیب دیده نیز رباط صلیبی قدامی و رباط جانبی داخلی هستند.
  • پارگی منیسک: پارگی منیسک ممکن است در اثر ضربه و یا در اثر فرسایش طولانی مدت ایجاد شود. همه‌ی این پارگی‌ها باعث درد یا مشکلات عملکردی نخواهند شد.
  • تاندونیت: التهاب تاندون‌های دربرگیرنده‌ی مفصل باعث عارضه‌ای شایع به نام تاندونیت خواهند شد. برخی از این تاندون‌ها در خطر بیشتری برای التهاب قرار دارند.

سؤالات متداول


شایع‌ترین آسیب مفصل زانو چیست؟

آسیب‌های رباط صلیبی قدامی (ACL) یکی از شایع‌ترین آسیب‌های وارد شده به زانو بوده که 40 درصد از کل آسیب‌های ورزشی را شامل می‌شوند. این آسیب‌ها ممکن است از یک پارگی خفیف تا کنده شدن کامل رباط متفاوت باشند.

5 آسیب شایع زانو چیست؟

بورسیت زانو چیست؟

بورسیت زانو به التهاب یک یا چند بورس در زانو گفته می‌شود. بورس‌ها مسئولیت کاهش اصطکاک و پخش کردن فشار در بین استخوان‌ها، تاندون‌ها، عضلات و پوست اطراف مفصل را بر عهده دارند.

بدترین آسیب زانو چیست؟

به طور کوتاه می‌توان گفت که بدترین رباط پاره شده در زانو می‌تواند رباط صلیبی قدامی (ACL) باشد.

چه عارضه‌هایی ممکن است با بورسیت اشتباه گرفته شوند؟

بورسیت معمولاً با آرتروز اشتباه گرفته می‌شود چراکه علامت هر دو عارضه درد مفصلی است. آرتروز انواع مختلفی داشته که می‌توانند باعث التهاب مفصل شوند ازجمله واکنش‌های خودایمنی بدن در طی آرتریت روماتوئید و یا تخریب غضروف‌های مفصلی در آرتروز دژنراتیو.

دکتر امیر مؤیدنیا متخصص زانو
دکتر امیر مؤیدنیا متخصص زانو

دکتر امیر مؤیدنیا متخصص طب فیزیکی و توان بخشی ، دارای بورد تخصصی متولد بهمن ماه 1362 و ساکن اصفهان می‌باشد. دوره تحصیلات متوسطه را در دبیرستان امام محمدباقر (ع) طی نموده و در خردادماه سال 1381 کنکور سراسری رشته پزشکی پذیرفته شده و تا سال 1388 تحصیلات خود را با اخذ دکترای پزشکی از دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، به اتمام رسانده و در همان سال با قبولی در کنکور رزیدنتی در رشته طب فیزیکی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان پذیرفته شد.

مقالات مربوطه

مشاوره رایگان